
Ogłoszony dziś przez Rząd pakiet zmian w sądownictwie w ramach Deregulacji 2.0 to w dużej części realizacja postulatów zgłoszonych przez SprawdzaMY, w pierwszej i drugiej fazie projektu. Ministerstwo Sprawiedliwości podzieliło propozycje na trzy filary: cyfryzację usług sądowych, nowe kompetencje odciążające sędziów oraz lepszą organizację pracy sądów.
W dniu dzisiejszym miała miejsce konferencja prasowa Ministrów M. Berka, W. Żurka i A. Myrchy, której przedmiotem były postulaty deregulacyjne dotyczące reformy działania wymiaru sprawiedliwości.
Konferencja była elementem Deregulacji 2.0, w której to inicjatywie Think Tank The Company bierze czynny udział. Istotą tej fazy inicjatywy było przedstawienie przez stronę społeczną postulatów, które następnie zostały poddane szczegółowej ocenie przez stronę rządową, czego efektem jest zaprezentowany dzisiaj przez Panów Ministrów pakiet zmian dotyczących wymiaru sprawiedliwości.
Think Tank The Company ocenia powołany pakiet bardzo pozytywnie i ma nadzieję, że wszystkie postulaty zostaną możliwie szybko zrealizowane; będzie to bowiem z istotną korzyścią dla wymiaru sprawiedliwości, jak i dla społeczeństwa i przedsiębiorców. Oczywistym jest bowiem to, że sprawnie i efektywnie działający wymiar sprawiedliwości, który pozwala na możliwie pełną realizację postulatów wynikających z prawa do sądu oraz prawa do procesu, jest fundamentem dla prowadzenia działalności gospodarczej.
Think Tank The Company podkreśla przy tym, że postulaty, które składają się na powołany pakiet dotykają wszystkich tych obszarów, które stanowiły i aktualnie stanowią tzw. wąskie gardła, jeśli chodzi o funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości.
Strona rządowa, w ramach inicjatywy SprawdzaMY, podeszła do kwestii reformy funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości holistycznie i niejako dotknęła wszystkich tych kwestii, których występowanie implikowało czy to przewlekłość prowadzonych postępowań sądowych, czy też to, że w ocenie społeczeństwa kontakt z wymiarem sprawiedliwości nie jest najbardziej przyjemnym doświadczeniem.
W ocenie Think Tank The Company należy wskazać, że wdrożenie wszystkich tych zmian – co Think Tank The Company niniejszym postuluje – będzie implikowało to, że wymiar sprawiedliwości będzie działał sprawnie, a jego ocena w ramach społeczeństwa i przedsiębiorców będzie istotnie wyższa, niżeli ma to miejsce aktualnie.
Postulowane przez stronę rządową zmiany skupione są w trzech obszarach: w obszarze cyfryzacji, a zatem zapewnienia dostępu do wymiaru sprawiedliwości on-line; w obszarze wprowadzenia nowych kompetencji, a zatem w obszarze zapewnienia skoncentrowania się sądów na rozstrzyganiu sporów, a nie kwestiach administracyjnych; w obszarze lepszej organizacji wymiaru sprawiedliwości, a zatem w obszarze zapewnienia efektywnych procedur sądowych.
Cyfryzacja
Think Tank The Company wskaże, że jednym z najważniejszych postulatów w obszarze cyfryzacji działalności wymiaru sprawiedliwości jest rozwiązanie w przedmiocie wykorzystania instytucji zdalnej (on-line) rozprawy i przesłuchań zdalnych w sprawach karnych. Tym samym możliwe będzie prowadzenie postępowania karnego bez potrzeby fizycznej wizyty w sądzie, gdzie jednocześnie tak rozprawa, jak i poszczególne czynności będą rejestrowane elektronicznie w sposób bezpieczny i gwarantujący pełną moc dowodową. Wdrożenie tego rozwiązania przełoży się tak na zmniejszenie kosztów związanych z funkcjonowaniem wymiaru sprawiedliwości, jak i na zmniejszenie obciążeń dla uczestników postępowania, którzy nie będą musieli stawiać się osobiście i będą mogli brać udział w czynnościach z dowolnego miejsca na świecie.
W powyższym kontekście Think Tank The Company podkreśla, że powyższy postulat został jednocześnie uzupełniony przez stronę rządową w obszarze możliwie szerokiego wykorzystania narzędzi i technik cyfrowych w postępowaniach karnych (tak przygotowawczym, jak i sądowym), gdzie akta będą – w przypadku realizacji tego postulatu – prowadzone w postaci cyfrowej (z zapewnieniem dostępu on-line), a kanały cyfrowe będą podstawowymi kanałami komunikacji.
Kolejnym z postulatów zgłoszonych w tym obszarze jest działanie sądów jako tzw. brokera informacji, tj. sąd powszechny będzie samodzielnie pozyskiwał informacje z rejestrów publicznych, jak i uzupełniał dane w tych rejestrach; tak by zapewnić ich aktualność i koherentność. W konsekwencji uczestnicy postępowania nie będą musieli dostarczać dokumentów z tych rejestrów, jak np. wyciągów czy zaświadczeń, co przełoży się na sprawność biegu postępowań.
Think Tank The Company z pełną aprobatą i wsparciem przyjmuje kolejny z postulatów w powyższym obszarze, tj. prowadzenie postępowań gospodarczych w postaci cyfrowej. Podkreślić wypada, że prawodawca wybrał postępowania gospodarcze jako obszar, w którym „przetestowana” zostanie możliwość pełnego prowadzenia tych postępowań w postaci cyfrowej; a zatem możliwość by sądy gospodarcze były w istocie e-sądami.
W ocenie Think Tank The Company przełoży się to tak na istotne obniżenie kosztów postępowania, jak i na usprawnienie jego biegu; co będzie z istotną korzyścią tak dla sędziów, jak i profesjonalnych pełnomocników i – niejako w końcowym rozrachunku – dla przedsiębiorców.
Kolejnym z postulatów w powyższym obszarze jest wprowadzenie – co było postulowane już w ramach inicjatywy społecznej SprawdzaMY 1.0 – instytucji elektronicznego weksla, tj. niejako – z zachowaniem pewnego uproszczenia – nadanie „analogowemu” wekslowi jego cyfrowej postaci. E-weksel będzie nie tyle „cyfrową” postacią weksla, ale nowym instrumentem, który będzie wykorzystywany do zabezpieczenia wykonania przez dłużnika zobowiązań i który będzie wystawiany i poddawany tzw. cyrkulacji w pełni cyfrowo, co będzie odbywało się przy spełnieniu wszystkich wymogów w przedmiocie bezpieczeństwa.
W ramach powyższej grupy postulatów strona rządowa przedstawiła dodatkowo postulat w przedmiocie tzw. hybrydowych akt ksiąg wieczystych, które to akta będą prowadzone w postaci cyfrowej (przy czym wpisy będą mogły być dokonywane również „w papierze”) i z pełną integracją z innymi rejestrami dotyczącymi nieruchomości. Przełoży się to na istotne przyspieszenie i uproszczenie postępowań wieczystoksięgowych, które to postępowania stanowią aktualnie ok. 1/3 wszystkich postępowań sądowych. Istotne znaczenie ma przy tym istotne obniżenie kosztów związanych z tymi postępowaniami, tak w sferze finansowej, jak i w sferze czasowej.
Nowe kompetencje
Drugim z obszarów, w ramach postulowanej przez stronę rządową reformy wymiaru sprawiedliwości jest umożliwienie sędziom niejako „skupienia się” na wykonywaniu wymiaru sprawiedliwości, a zatem odciążenie sędziów od licznych obowiązków administracyjnych, których wykonywania implikowało niejednokrotnie przewlekłość prowadzonych postępowań.
Intencją strony rządowej – która to intencja jest w pełni podzielana przez Think Tank The Company – jest to, by czynności „masowe” w ramach wymiaru sprawiedliwości zostały powierzone czy to referendarzom sądowym, czy to notariuszom, a tym samym to, by sędziowie mogli skupić się na orzekaniu, a nie na realizacji prostych i powtarzalnych czynności, które mają niewiele wspólnego z pracą sędziego i sprawowaniem wymiaru sprawiedliwości.
Tytułem przykładu należy wskazać, że referendarze przejmą od sędziów pewne czynności w postępowaniach spadkowych, czy też w postępowaniach dotyczących tzw. upadłości konsumenckiej; podobnie to referendarze sądowi będą wykonywać czynności w ramach tzw. pomocy prawnej.
Podobnie to notariusz będzie mógł składać wnioski nie tylko w tych sprawach, w których był rejentem obsługującym daną czynność prawną, ale również w innych sprawach, tj. takich, w których wniosek do sądu rejestrowego może być składany osobiście przez stronę czynności.
Think Tank The Company podkreśla przy tym to, że notariusze uzyskają pełny dostęp do rejestrów publicznych, a tym samym strona rządowa istotnie ułatwi dokonywanie czynności notarialnych. Oznacza to, że strona czynności prawnej, która dokonywana jest z zachowaniem formy aktu notarialnego nie będzie musiała sama zbierać dokumentów, gdzie dokumenty te zostaną zebrane przez notariusza z odpowiedniego rejestru publicznego.
W ramach tego obszaru – co podobnie Think Tank The Company w pełni popiera – strona rządowa zaproponowała reformę systemu biegłych sądowych, która nakierowana będzie na zapewnienie łatwiejszego dostępu do biegłych (poprzez centralny system, który będzie prowadzony dla całej Polski) oraz na zwiększenie atrakcyjności pracy biegłego, jak wreszcie na zapewnienie terminowości i jakości tej pracy, które to czynniki będą weryfikowane.
Podobnie w ramach tego obszaru strona rządowa zaproponowała – co analogicznie spotkało się z pełną aprobatą ze strony Think Tank The Company – stworzenie centralnego krajowego rejestru mediatorów oraz zwiększenie atrakcyjności finansowej pracy mediatorów z punktu widzenia tych ostatnich; tak by doprowadzić do sytuacji, w której istotnie większa liczba spraw będzie rozstrzygana w drodze mediacji, a nie na drodze postępowania sądowego.
Organizacja pracy sądów
Ostatnim z filarów w ramach wyżej powołanej reformy wymiaru sprawiedliwości jest obszar organizacji pracy sądów; tak by maksymalizować sprawność i efektywność ich działania. W ramach tego obszaru Think Tank The Company pozytywnie ocenia postulat w przedmiocie możliwie szerokiego wykorzystania instytucji tzw. porozumienia mediacyjnego w sprawach karnych; gdzie postępowania karne będą „kończyły się” – oczywiście w przypadku realizacji tego postulatu – nie tyle wyrokiem sądu powszechnego, co porozumieniem zawartym pomiędzy stroną a prokuratorem, a zatem niejako bez angażowania – co do zasady – sądu karnego.
Co więcej w przypadku mniej poważnych przestępstw (to jest takich o niskim ciężarze gatunkowym) możliwe będzie, w obliczu współpracy sprawcy czynu zabronionego oraz naprawienia szkody i zawarcia ugody z pokrzywdzonym – umorzenie postępowania już na etapie postępowania przygotowawczego.
W powyższej grupie mieszczą się również postulaty dotyczące ograniczenia biurokracji w ramach działalności sądów, gdzie postulowane zmiany dotyczą tak uproszczenia i niejako „odciążenia” rocznej informacji o działalności sądu, jak również uproszczenia procedur kontroli i wizytacji w sądach powszechnych.
Te zmiany – co Think Tank The Company podkreśli – są podobnie nakierowane na to, by sędziowie mogli skupić się na sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości, a nie na czynnościach administracyjnych.
Do wyżej powołanego obszaru należy również podniesienie o 50% progów wartości przedmiotu sporów, a tym samym – dostosowane do aktualnych realiów społeczno-gospodarczych – rozłożenie spraw pomiędzy sądami pierwszej i wyższej instancji (w funkcji ich napływu). W przypadku spraw, dla których wartość przedmiotu sporu wynosi do 150 tys. PLN właściwymi będą tutaj sądy rejonowe, podobnie w przypadku postępowania uproszczonego właściwym będzie sąd rejonowy przy wartości przedmiotu sporu do 30 tys. PLN. Powyższe będzie implikowało to, że zmniejszeniu ulegnie napływ spraw do sądów okręgowych i dojdzie do „równomiernego” rozkładu spraw pomiędzy sądami rejonowymi i okręgowymi. Co więcej istotną zaletą powyższego rozwiązania będzie – co Think Tank The Company podkreśli – to, że w sprawach orzekał będzie sąd znajdujący się – geograficznie – możliwie blisko strony, tj. odpadną koszty związane z udziałem w rozprawie w sądzie wyższej instancji, który zlokalizowany jest często w innej miejscowości (a tym samym udział ten implikuje tak koszty związane z podróżą jak i poświęconym czasem).
Do tej grupy postulatów należy także postulat w obszarze ograniczenia postępowania klauzulowego, a tym samym zniesienie konieczności uzyskiwania tzw. klauzuli wykonalności dla wyroku. Wdrożenie powyższego postulatu będzie implikowało – co ma istotne znaczenie dla biznesu – to, że wykonalnym i egzekwowalnym będzie prawomocny wyrok, który będzie stanowił podstawę do działań egzekucyjnych i czynności komorniczych.
Ostatnim z postulatów – ale co Think Tank The Company podkreśla równie ważnym i o równie istotnym wpływie na funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości i jego odbiór społeczny – jest postulat w obszarze wprowadzenia ułatwień w obszarze zwolnienia od kosztów sądowych. I tak w sytuacji, w której obywatel będzie korzystał z jakiejkolwiek postaci pomocy socjalnej, obywatel ten będzie niejako „automatycznie” zwolniony od obowiązku wnoszenia kosztów sądowych, a tym samym tzw. prawo pomocy będzie przysługiwało mu z urzędu. Obywatel ten nie będzie musiał zatem wykazywać spełnienia przesłanek dla udzielenia mu prawa pomocy.
W ocenie Think Tank The Company wszystkie – powołane wyżej – postulaty są w pełni zasadne i ich realizacja, gdzie Think Tank The Company wyrazi nadzieję, że realizacja ta nastąpi możliwie szybko i zadeklaruje pełne wsparcie i pomoc w zakresie ich wdrożenia – przełoży się na istotną poprawę funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.
Realizacja tych postulatów będzie implikowało to, że realizacja prawa do sądu i prawa do procesu będzie istotnie łatwiejsza i zdecydowanie bardziej efektywna. Będzie to z istotną korzyścią tak dla ogółu społeczeństwa, jak i dla przedsiębiorców, dla których efektywny wymiar sprawiedliwości jest jednym z fundamentów otoczenia regulacyjnego dla prowadzenia biznesu.
